CAO-rechten: wat betekent de CAO voor u als werknemer?
Een CAO (collectieve arbeidsovereenkomst) is een afsprakenset die wordt gesloten tussen werkgeversorganisaties en vakbonden over de arbeidsvoorwaarden in een bepaalde sector of bedrijf. De CAO bevat vaak betere arbeidsvoorwaarden dan het wettelijk minimum. In dit artikel leest u wat uw CAO-rechten zijn, hoe u erachter komt welke CAO voor u geldt en wat u kunt doen als uw werkgever zich er niet aan houdt.
Wat is een CAO?
Een CAO is een schriftelijke overeenkomst tussen werkgevers(organisaties) en vakbonden over arbeidsvoorwaarden. Er zijn twee soorten CAO's:
- Bedrijfstak-CAO (sector-CAO): geldt voor een hele sector, bijvoorbeeld de CAO Metalektro, CAO Horeca of CAO Ziekenhuizen
- Ondernemings-CAO: geldt voor één specifiek bedrijf, bijvoorbeeld de CAO van Philips of KLM
Algemeen verbindend verklaring (AVV)
De minister van SZW kan een bedrijfstak-CAO algemeen verbindend verklaren (AVV). Dit betekent dat de CAO geldt voor alle werkgevers en werknemers in die sector, ook als zij niet lid zijn van een werkgeversorganisatie of vakbond.
Welke rechten geeft een CAO?
Een CAO kan rechten bevatten over vrijwel alle arbeidsvoorwaarden:
Loon en toeslagen
- Minimumloon per functiegroep: vaak hoger dan het wettelijk minimumloon
- Loonstijgingen: jaarlijkse loonsverhogingen
- Toeslagen: ploegentoeslag, onregelmatigheidstoeslag, overwerktoeslag
- Eindejaarsuitkering: een 13e maand of kerstgratificatie
- Vakantietoeslag: soms hoger dan de wettelijke 8%
Werktijden en verlof
- Arbeidsduur: het aantal uren per week (vaak 36 of 38 uur in plaats van 40)
- Vakantiedagen: extra bovenwettelijke vakantiedagen
- ADV-dagen: arbeidsduurverkortingsdagen
- Bijzonder verlof: extra verlofdagen bij geboorte, huwelijk, overlijden, verhuizing
- Seniorendagen: extra vrije dagen voor oudere werknemers
Pensioen
- Pensioenregeling: de meeste CAO's verplichten werkgevers om een pensioenregeling aan te bieden
- Premieverdeling: welk deel van de pensioenpremie de werkgever en werknemer betalen
Ontslag en ziek
- Opzegtermijn: kan afwijken van de wettelijke termijn
- Ontslagvergoeding: aanvullende vergoedingen bovenop de wettelijke transitievergoeding
- Loondoorbetaling bij ziekte: soms hoger dan de wettelijke 70% in het tweede ziektejaar
- WW-aanvulling: sommige CAO's bieden een aanvulling op de WW-uitkering
Hoe weet u welke CAO voor u geldt?
- Check uw arbeidsovereenkomst: hierin staat meestal vermeld welke CAO van toepassing is
- Vraag het uw werkgever: de werkgever is verplicht u te informeren over de toepasselijke CAO
- Check uw loonstrook: sommige loonstroken vermelden de CAO
- Zoek op uitvoeringsinstituut.nl: hier kunt u opzoeken welke CAO in uw sector geldt
- Raadpleeg cao.minszw.nl: de officiële database van het ministerie van SZW
Kan de werkgever afwijken van de CAO?
Minimum-CAO
De meeste CAO's zijn minimum-CAO's. Dit betekent dat de werkgever betere arbeidsvoorwaarden mag bieden dan de CAO, maar niet minder. Uw individuele arbeidsovereenkomst mag dus gunstiger zijn dan de CAO.
Standaard-CAO
Sommige CAO's zijn standaard-CAO's. Hierbij mag de werkgever niet afwijken van de CAO, ook niet in het voordeel van de werknemer. Dit komt minder vaak voor.
Driekwart-dwingend recht
Sommige wettelijke bepalingen mogen alleen worden gewijzigd bij CAO (niet bij individuele arbeidsovereenkomst). Voorbeelden zijn de wettelijke opzegtermijn en proeftijdbepalingen.
Wat als uw werkgever zich niet aan de CAO houdt?
- Spreek uw werkgever aan: wijs uw werkgever schriftelijk op de CAO-bepaling die wordt overtreden
- Schakel de vakbond in: als u lid bent van een vakbond, kan de bond optreden namens u
- Dien een klacht in: bij de ondernemingsraad (OR) of de inspectie SZW
- Juridische stappen: u kunt via de kantonrechter naleving van de CAO afdwingen en achterstallig loon vorderen. Bij vorderingen tot €25.000 is geen advocaat nodig
Verjaring
Vorderingen op grond van de CAO (zoals achterstallig loon) verjaren na 5 jaar. U kunt dus met terugwerkende kracht loon vorderen over de afgelopen 5 jaar.
CAO en flexwerkers
De CAO geldt in principe ook voor flexwerkers (werknemers met een tijdelijk contract, oproepkrachten, uitzendkrachten). Bij uitzendkrachten geldt echter de CAO van het uitzendbureau (ABU of NBBU), niet de CAO van het inlenende bedrijf. Wel geldt de inlenersbeloning: uitzendkrachten hebben recht op hetzelfde loon als vaste werknemers van het inlenende bedrijf.
Veelgestelde vragen
Moet ik lid zijn van een vakbond om CAO-rechten te hebben?
Nee, als de CAO algemeen verbindend is verklaard (AVV), geldt deze voor alle werknemers in de sector, ongeacht vakbondslidmaatschap. Als de CAO niet AVV is, geldt deze alleen als uw werkgever lid is van de werkgeversorganisatie die de CAO heeft afgesloten, of als de CAO in uw arbeidsovereenkomst van toepassing is verklaard.
Wat als er geen CAO geldt voor mijn sector?
Als er geen CAO geldt, valt u terug op de wettelijke arbeidsvoorwaarden: het wettelijk minimumloon, de minimale vakantiedagen (20 per jaar bij fulltime) en de overige bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek.
Kan mijn werkgever mij minder betalen dan de CAO voorschrijft?
Nee, als de CAO van toepassing is, mag uw werkgever u niet minder betalen dan het CAO-loon. Als dit toch gebeurt, kunt u het verschil met terugwerkende kracht vorderen (tot 5 jaar terug), vermeerderd met de wettelijke verhoging.
Hoelang duurt een CAO?
Een CAO heeft doorgaans een looptijd van 1 tot 3 jaar. Na afloop wordt de CAO opnieuw onderhandeld. Tijdens de onderhandeling blijft de oude CAO vaak nog van kracht (nawerking).