In het strafrecht is niet elke pleger van een strafbaar feit ook strafbaar. Er bestaan gronden die strafbaarheid uitsluiten, zoals rechtvaardigingsgronden (het feit is niet onrechtmatig) en schulduitsluitingsgronden (de dader is niet verwijtbaar).
Hoofdcategorieën
Strafuitsluitingsgronden zijn onder te verdelen in twee belangrijke typen.
Verschil tussen gronden
| Soort | Effect | Resultaat |
|---|---|---|
| Rechtvaardigingsgrond | Verwijderd onrechtmatigheid | Feit niet strafbaar |
| Schulduitsluitingsgrond | Verwijderd verwijtbaarheid | Dader niet strafbaar |
Rechtvaardigingsgronden
Een rechtvaardigingsgrond maakt dat het gepleegde feit als gerechtvaardigd wordt gezien en dus niet onrechtmatig is.
Noodweer (art. 41 lid 1 Sr)
Het verdedigen tegen een directe, onrechtmatige aanval.
- Direct: de aanval is actueel of dreigt
- Onrechtmatig: de aanval is niet toegestaan
- Evenredig: de verdediging mag niet overdreven zijn
- Noodzakelijk: ontsnappen was geen optie
Noodtoestand (art. 40 Sr)
Overmacht door een botsing van belangen waarbij het belangrijkste belang voorop staat.
- Direct gevaar voor een groter goed
- Geen alternatieve oplossing
- De gekozen actie is passend
Wettelijke regel (art. 42 Sr)
Handelen op basis van een wettelijke regel is niet strafbaar, zoals een agent die geweld gebruikt bij een legale arrestatie.
Ambtelijk bevel (art. 43 lid 1 Sr)
Handelen op basis van een rechtmatig ambtelijk bevel sluit strafbaarheid uit.
Schulduitsluitingsgronden
Bij deze gronden is het feit strafbaar, maar kan de dader geen schuld worden verweten.
Ontoerekeningsvatbaarheid (art. 39 Sr)
Geen strafbaarheid als het feit door een psychische stoornis of gebrek niet kan worden toegerekend.
- Psychiatrische evaluatie nodig
- Kan resulteren in TBS of andere sancties
Noodweerexces (art. 41 lid 2 Sr)
Het overschrijden van noodweergrenzen door intense emoties als gevolg van de aanval.
Psychische dwang (art. 40 Sr)
Een externe druk waaraan de dader redelijkerwijs geen weerstand kon bieden.
Geen schuld (avas)
Een ongeschreven grond: de dader heeft alles gedaan om het feit te vermijden.
Consequenties
| Grond | Beslissing rechter |
|---|---|
| Rechtvaardigingsgrond | Ontslag van rechtsvervolging (OVAR) |
| Schulduitsluitingsgrond | Ontslag van rechtsvervolging (OVAR) |
Beroep op uitsluitingsgrond
- De verdachte moet de grond overtuigend aantonen
- De rechter beoordeelt of aan voorwaarden is voldaan
- Bij onzekerheid: voordeel voor de verdachte
Veelgestelde vragen in Utrecht
Wat als ik word verdacht van een delict?
Je hebt recht op een advocaat, mag zwijgen en de politie moet je rechten toelichten. Verdacht zijn betekent niet dat je schuldig bent.
Hoe lang mag ik in voorarrest zitten?
Maximaal 10 dagen zonder proces, daarna moet een rechter instemmen. Voorarrest heeft een limiet.
Wat onderscheidt een misdrijf van een overtreding?
Een misdrijf is zwaarder en kan leiden tot gevangenisstraf, een overtreding vaak tot een boete.
Heb ik recht op juridische hulp?
Ja, je hebt altijd recht op een advocaat, gratis als je dit niet kunt betalen.
Kan ik een uitspraak aanvechten?
Ja, je kunt in hoger beroep bij het gerechtshof.
Lokale informatie Utrecht
Rechtbank: Rechtbank Midden-Nederland, Vrouwe Justitiaplein 1, Utrecht
Juridische hulp: Juridisch Loket Utrecht, Catharijnesingel 55