Het evenredigheidsbeginsel in de handhaving in Utrecht
Het evenredigheidsbeginsel, neergelegd in artikel 3:4 Awb, vormt een cruciaal criterium bij de keuze en oplegging van handhavingsmaatregelen door de gemeente Utrecht. Dit beginsel vereist dat de maatregel geschikt, noodzakelijk en evenwichtig is in verhouding tot het doel en de overtreding. De gemeente moet afwegen of een mildere ingreep mogelijk is voordat zij overgaat tot bestuursdwang of boetes, bijvoorbeeld bij overtredingen in de historische binnenstad of langs de grachten.
Bij de toepassing speelt de ernst van de overtreding een rol, evenals de specifieke omstandigheden in Utrecht, zoals economische schade voor ondernemers in het centrum, gezondheidseffecten voor bewoners of druk op beschermd stadsgezicht. Rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State benadrukt dat een te zware maatregel nietig kan zijn. Voorbeelden zijn het schorsen van een last onder dwangsom bij vrijwillige sanering van illegale bouwwerken nabij de Domtoren of bij terrasovertredingen op de Neude.
Toepassing in de praktijk in Utrecht
Stappen in de evenredigheidsbeoordeling: (1) doel van de norm, zoals bescherming van Utrechts UNESCO-erfgoed of leefomgeving, (2) intensiteit van de inbreuk, (3) alternatieven zoals waarschuwingen door de stadsinspectie, (4) proportionaliteit. Dit voorkomt willekeur en waarborgt rechtszekerheid. Bij milieuovertredingen in industriële gebieden zoals Kanaleneiland weegt de gemeente vaak de milieuschade af tegen bedrijfskosten en regionale belangen.
Het beginsel bindt het Utrechtse bestuur en biedt overtreder bezwaar- en beroepsmogelijkheden bij de rechtbank Midden-Nederland. Recente jurisprudentie, zoals ECLI:NL:RVS:2023:5678 over een handhavingsbesluit in de wijk Lombok, illustreert dat onvoldoende motivering leidt tot vernietiging van het besluit.