Gratie betreft het kwijtschelden of verminderen van een opgelegde straf door de Koning. Het is een bijzondere maatregel die alleen in uitzonderlijke situaties wordt toegepast, zoals bij ernstige ziekte of nieuwe feiten die de straf onredelijk maken.
Definitie van gratie
Gratie, vastgelegd in artikel 122 van de Grondwet, houdt in dat een straf volledig of deels wordt kwijtgescholden, omgezet in een mildere straf, of dat de voorwaarden worden aangepast. De Koning verleent dit op advies van de minister van Justitie en Veiligheid.
Soorten gratie
- Remissie - Volledige of gedeeltelijke kwijtschelding van de straf
- Commutatie - Vervanging door een lichtere straf
- Rehabilitatie - Herstel van reputatie na een definitieve veroordeling
Redenen voor gratie
Gratie kan worden overwogen om de volgende redenen:
- Ernstige gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld terminale ziekte)
- Veranderde omstandigheden na de uitspraak
- Humanitaire overwegingen
- Onevenredige impact van de straf
Aanvraagproces
Een verzoek tot gratie moet worden ingediend bij de minister van Justitie en Veiligheid. De rechter die de straf heeft uitgesproken, wordt om advies gevraagd. Vervolgens neemt de minister een beslissing, die door de Koning wordt bekrachtigd.
Geen automatisch recht
Gratie is geen recht, maar een gunst die door de Kroon wordt verleend. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen wordt een verzoek ingewilligd.
Gratie versus herziening
Gratie laat de veroordeling intact, maar schrapt of vermindert de straf. Bij herziening wordt de veroordeling zelf opnieuw bekeken, bijvoorbeeld bij nieuw bewijs van onschuld.
Veelgestelde vragen over gratie
Wie kan een gratieverzoek indienen?
Een gratieverzoek kan worden ingediend door de veroordeelde, diens advocaat of directe familieleden. Dit moet schriftelijk gebeuren bij de minister van Justitie en Veiligheid, met een duidelijke uitleg van de redenen en eventueel ondersteunende documenten, zoals medische rapporten.
Hoe waarschijnlijk is het dat gratie wordt verleend?
De kans op gratie is klein, omdat het een uitzonderlijke maatregel is. Jaarlijks worden slechts enkele verzoeken goedgekeurd, vaak bij terminale ziekte of dringende humanitaire redenen. Een goed onderbouwd verzoek kan de kans vergroten, maar garanties zijn er niet.
Wat onderscheidt gratie van herziening?
Bij gratie blijft de veroordeling staan, maar wordt de straf verminderd of kwijtgescholden. Herziening betreft een nieuwe beoordeling van de veroordeling zelf, vaak bij nieuw bewijs, en verloopt via de Hoge Raad.
Kan gratie gedeeltelijk worden verleend?
Ja, gratie kan volledig of gedeeltelijk zijn. Bij gedeeltelijke gratie wordt een deel van de straf kwijtgescholden, of de straf wordt omgezet in een mildere vorm, zoals een taakstraf in plaats van gevangenisstraf.
Hoe lang duurt de behandeling van een gratieverzoek?
De afhandeling van een gratieverzoek kan enkele maanden tot meer dan een jaar in beslag nemen, afhankelijk van de zaak en de werkdruk. Bij spoed, zoals een terminale ziekte, kan het proces versneld worden.
Lokale informatie voor Utrecht
Voor juridische ondersteuning in Utrecht kunt u contact opnemen met het Juridisch Loket Utrecht, gevestigd aan de Catharijnesingel 55. Daarnaast kunt u voor rechtszaken terecht bij de Rechtbank Midden-Nederland, gelegen aan het Vrouwe Justitiaplein 1.