Medeplegen en medeplichtigheid: wanneer bent u strafbaar als deelnemer?
In het Nederlandse strafrecht kunt u niet alleen strafbaar zijn als u zelf een misdrijf pleegt, maar ook als u er op een andere manier aan deelneemt. De twee belangrijkste deelnemingsvormen zijn medeplegen en medeplichtigheid. Hoewel beide strafbaar zijn, is er een groot verschil in de strafmaat. In dit artikel leggen wij uit wat medeplegen en medeplichtigheid inhouden en wanneer u als deelnemer strafbaar bent.
Deelnemingsvormen in het strafrecht
Het Wetboek van Strafrecht kent de volgende deelnemingsvormen (artikelen 47 en 48 Sr):
| Deelnemingsvorm | Artikel | Strafmaat |
|---|---|---|
| Plegen | 47 lid 1 sub 1 Sr | Volledige strafmaat |
| Doen plegen | 47 lid 1 sub 1 Sr | Volledige strafmaat |
| Medeplegen | 47 lid 1 sub 1 Sr | Volledige strafmaat |
| Uitlokken | 47 lid 1 sub 2 Sr | Volledige strafmaat |
| Medeplichtigheid | 48 Sr | Max. 2/3 van de strafmaat |
Medeplegen
Wat is medeplegen?
Bij medeplegen voert u het strafbare feit samen met een of meer anderen uit. U hoeft niet elke handeling zelf te verrichten — het gaat om een bewuste en nauwe samenwerking. De Hoge Raad heeft verduidelijkt dat voor medeplegen vereist is:
- Er is sprake van een bewuste samenwerking (gezamenlijk plan of opzet)
- Er is een gezamenlijke uitvoering of een voldoende significante bijdrage aan het delict
Voorbeelden van medeplegen
- Twee personen beroven samen een winkel: de één bedreigt de kassier, de ander pakt het geld. Beide zijn medepleger van de overval
- Drie personen plegen samen een woninginbraak: één breekt in, één houdt de wacht, één voert de buit af. Allen zijn medepleger
- Twee personen mishandelen samen een slachtoffer: beiden zijn medepleger van de mishandeling
Strafmaat bij medeplegen
De medepleger wordt gestraft als dader. Dit betekent dat op medeplegen dezelfde maximumstraf staat als op het plegen van het delict zelf. Als op een overval maximaal 12 jaar staat, kan de medepleger ook maximaal 12 jaar krijgen.
Intellectueel medeplegen
U kunt ook medepleger zijn als u niet fysiek aanwezig was bij de uitvoering, maar een essentiële intellectuele bijdrage heeft geleverd. Denk aan het uitdenken van het plan, het coördineren van de uitvoering of het financieren van het delict. De Hoge Raad stelt wel steeds hogere eisen aan medeplegen zonder fysieke aanwezigheid.
Medeplichtigheid
Wat is medeplichtigheid?
Bij medeplichtigheid helpt u een ander bij het plegen van een misdrijf, zonder dat u zelf het misdrijf uitvoert. Medeplichtigheid is een lichtere vorm van deelneming dan medeplegen. Artikel 48 Sr onderscheidt twee vormen:
1. Medeplichtigheid vóór het feit
U verschaft opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen tot het plegen van het misdrijf. Voorbeelden:
- Het geven van een wapens aan iemand die u weet dat het gaat gebruiken voor een overval
- Het doorgeven van informatie over de beveiliging van een gebouw
- Het uitlenen van uw auto aan iemand waarvan u weet dat die een misdrijf gaat plegen
2. Medeplichtigheid tijdens het feit
U helpt opzettelijk bij het plegen van het misdrijf. Voorbeelden:
- Op de uitkijk staan tijdens een inbraak (als dit geen medeplegen is)
- De vluchtauto besturen na een overval
- Een deur openhouden zodat iemand gestolen goederen kan wegdragen
Strafmaat bij medeplichtigheid
Op medeplichtigheid staat maximaal twee derde van de straf die op het misdrijf zelf staat. Als op het misdrijf maximaal 12 jaar staat, kan de medeplichtige maximaal 8 jaar krijgen.
Verschil tussen medeplegen en medeplichtigheid
| Criterium | Medeplegen | Medeplichtigheid |
|---|---|---|
| Rol | Uitvoerder/mededader | Helper/ondersteuner |
| Samenwerking | Bewuste en nauwe samenwerking | Hulp verlenen aan een ander |
| Eigen bijdrage | Significante bijdrage aan uitvoering | Ondersteunende bijdrage |
| Strafmaat | Volledig (als dader) | Maximaal 2/3 |
| Opzet | Opzet op het gezamenlijk plegen | Opzet op het behulpzaam zijn |
Het onderscheid is in de praktijk vaak lastig te trekken. De rol die u speelde en de mate van uw betrokkenheid bepalen of u als medepleger of medeplichtige wordt gezien.
Bewijs en verweer
Wat moet het OM bewijzen?
Bij medeplegen moet het OM bewijzen dat er sprake was van een bewuste en nauwe samenwerking en een significante bijdrage aan het delict. Bij medeplichtigheid moet worden bewezen dat u opzettelijk hulp heeft verleend en wist dat uw hulp zou bijdragen aan een misdrijf.
Mogelijke verweren
- Geen opzet: u wist niet dat u aan een misdrijf meewerkte
- Onvoldoende bijdrage: uw bijdrage was te gering om als medeplegen te kwalificeren
- Geen causaal verband: uw handeling heeft niet bijgedragen aan het misdrijf
- Noodtoestand: u werd gedwongen om mee te werken
Veelgestelde vragen
Ben ik strafbaar als ik alleen op de uitkijk stond?
Ja, op de uitkijk staan bij een misdrijf kan strafbaar zijn als medeplegen of medeplichtigheid, afhankelijk van de omstandigheden. Als u een essentieel onderdeel was van het plan en bewust samenwerkte, is het medeplegen. Als u alleen een ondersteunende rol vervulde, is het medeplichtigheid.
Kan ik strafbaar zijn als ik pas achteraf hoorde van het misdrijf?
Medeplegen en medeplichtigheid vereisen opzet vóór of tijdens het misdrijf. Als u pas achteraf hoorde van het misdrijf, bent u geen medepleger of medeplichtige. Wel kunt u strafbaar zijn wegens heling (als u gestolen goederen aanneemt) of begunstiging (als u de dader helpt om aan vervolging te ontkomen).
Maakt het uit of het misdrijf is voltooid?
Nee, ook bij een poging tot een misdrijf kunt u strafbaar zijn als medepleger of medeplichtige. De poging moet dan wel strafbaar zijn (er moet een begin van uitvoering zijn geweest).
Is medeplichtigheid aan een overtreding ook strafbaar?
Nee, medeplichtigheid is alleen strafbaar bij misdrijven, niet bij overtredingen. Medeplegen is wel strafbaar bij zowel misdrijven als overtredingen.