Valsheid in geschrift: wanneer is het strafbaar?
Valsheid in geschrift is een ernstig misdrijf waarbij iemand een document vervalst of een vervalst document gebruikt. Het is strafbaar gesteld in artikel 225 van het Wetboek van Strafrecht met een maximale gevangenisstraf van 6 jaar. In dit artikel leest u wat valsheid in geschrift precies inhoudt, welke documenten eronder vallen en wat de straffen zijn.
Wat is valsheid in geschrift?
Artikel 225 Sr kent twee strafbare gedragingen:
1. Het vervalsen van een geschrift (lid 1)
Het valselijk opmaken of vervalsen van een geschrift dat bestemd is om als bewijs te dienen. Dit omvat:
- Valselijk opmaken: een volledig nieuw vals document creëren (bijvoorbeeld een nep-diploma of een vervalste factuur)
- Vervalsen: een bestaand echt document wijzigen (bijvoorbeeld een bedrag op een factuur veranderen of een datum aanpassen op een contract)
2. Het gebruik maken van een vals geschrift (lid 2)
Het opzettelijk gebruiken van een vals of vervalst geschrift als ware het echt en onvervalst. Dus ook als u het document niet zelf heeft vervalst, maar het wel bewust als echt gebruikt, bent u strafbaar.
Voorwaarden voor strafbaarheid
Voor een veroordeling wegens valsheid in geschrift moet aan de volgende voorwaarden zijn voldaan:
- Er is een geschrift: een document of schriftelijk stuk dat tot bewijs kan dienen
- Het geschrift is vals of vervalst: de inhoud komt niet overeen met de werkelijkheid
- Opzet: de dader heeft het geschrift opzettelijk vervalst of bewust als echt gebruikt
- Oogmerk tot misleiding: het doel was om het geschrift te gebruiken als ware het echt, of om anderen te misleiden
- Mogelijk nadeel: uit het gebruik van het valse geschrift kan enig nadeel ontstaan (dit hoeft niet daadwerkelijk te zijn ingetreden)
Welke documenten vallen eronder?
Valsheid in geschrift kan betrekking hebben op vrijwel elk document dat als bewijs kan dienen:
- Officiële documenten: paspoorten, identiteitskaarten, rijbewijzen, verblijfsvergunningen
- Financiële documenten: facturen, bankafschriften, jaarrekeningen, belastingaangiften
- Arbeidsrechtelijke documenten: arbeidsovereenkomsten, loonstroken, werkgeversverklaringen, CV's met valse diploma's
- Medische documenten: vervalste doktersverklaringen, recepten
- Juridische documenten: vervalste volmachten, contracten, testamenten
- Onderwijsdocumenten: diploma's, certificaten, cijferlijsten
- Digitale documenten: ook digitale bestanden kunnen als geschrift worden aangemerkt
Straffen voor valsheid in geschrift
Reguliere valsheid in geschrift (art. 225 Sr)
- Maximaal 6 jaar gevangenisstraf voor het vervalsen van een geschrift (lid 1)
- Maximaal 6 jaar gevangenisstraf voor het gebruiken van een vals geschrift (lid 2)
Verzwaarde vormen
- Vervalsen van authentieke akten (artikel 226 Sr): maximaal 7 jaar gevangenisstraf. Dit betreft documenten opgemaakt door een ambtenaar, zoals notariële akten of uittreksels uit het bevolkingsregister
- Vervalsen van reisdocumenten (artikel 231 Sr): maximaal 6 jaar. Specifiek gericht op paspoorten en identiteitskaarten
Straffen in de praktijk
De daadwerkelijk opgelegde straf hangt af van de omstandigheden:
- Bij het vervalsen van een eenvoudig document voor eigen gebruik: vaak een taakstraf of voorwaardelijke gevangenisstraf
- Bij georganiseerde fraude met grote financiële schade: onvoorwaardelijke gevangenisstraf tot meerdere jaren
- Bij herhaling of als onderdeel van witwassen: hogere straffen
Veelvoorkomende situaties
Vervalste werkgeversverklaring
Het indienen van een vervalste werkgeversverklaring bij een hypotheekaanvraag is een veelvoorkomende vorm van valsheid in geschrift. Zowel de aanvrager als degene die de verklaring vervalst, zijn strafbaar. Banken doen hier steeds vaker aangifte van.
Frauduleuze facturen
Het opmaken van valse facturen om BTW-teruggave te krijgen of om kosten af te trekken die niet zijn gemaakt, is valsheid in geschrift in combinatie met belastingfraude.
Vervalste diploma's
Solliciteren met een vervalst diploma is strafbaar als valsheid in geschrift. Bovendien kan ontslag op staande voet volgen als de werkgever erachter komt.
Valse identiteitsdocumenten
Het gebruik van een vals paspoort of identiteitskaart valt onder specifieke bepalingen (artikel 231 Sr) en wordt streng bestraft.
Verjaring
Het recht tot strafvervolging van valsheid in geschrift verjaart na 12 jaar. Bij het gebruik van een vals geschrift begint de verjaringstermijn te lopen vanaf het moment van het laatste gebruik, niet vanaf het moment van vervalsing.
Verweer tegen de beschuldiging
Mogelijke verweren tegen een beschuldiging van valsheid in geschrift zijn:
- Geen opzet: u wist niet dat het document vals was
- Geen oogmerk tot misleiding: het document was niet bedoeld om als bewijs te dienen of om anderen te misleiden
- Geen geschrift: het betreffende stuk is geen geschrift in de zin van de wet
- Geen mogelijk nadeel: uit het gebruik van het document kan geen nadeel voortvloeien
Veelgestelde vragen
Is het vervalsen van een handtekening strafbaar?
Ja, het vervalsen van een handtekening op een document dat tot bewijs kan dienen is valsheid in geschrift. Dit geldt ook voor het namaken van een digitale handtekening.
Is liegen op je CV valsheid in geschrift?
Het aandikken van een CV (bijvoorbeeld functies mooier beschrijven) is niet altijd valsheid in geschrift. Maar het vermelden van diploma's die u niet heeft behaald of het overleggen van een vervalst diploma is wel degelijk strafbaar als valsheid in geschrift.
Wat is het verschil met oplichting?
Oplichting (artikel 326 Sr) is het bewegen van iemand tot afgifte van goederen of geld door middel van bedrog. Valsheid in geschrift kan een middel zijn om oplichting te plegen, maar het zijn twee afzonderlijke delicten die naast elkaar ten laste kunnen worden gelegd.
Kan een bedrijf worden veroordeeld voor valsheid in geschrift?
Ja, ook rechtspersonen (bedrijven, stichtingen) kunnen worden vervolgd en veroordeeld voor valsheid in geschrift. De maximale geldboete voor rechtspersonen is aanzienlijk hoger dan voor natuurlijke personen.