Meineed: opzettelijk een valse verklaring onder ede
Meineed is het opzettelijk afleggen van een valse verklaring onder ede of belofte. Het is een ernstig misdrijf dat het vertrouwen in de rechtspleging ondermijnt. In Nederland is meineed strafbaar gesteld in artikel 207 van het Wetboek van Strafrecht en kan worden bestraft met een gevangenisstraf van maximaal 6 jaar. In dit artikel leest u wat meineed precies inhoudt, wanneer er sprake van is en wat de straffen zijn.
Wat is meineed precies?
Meineed is het opzettelijk afleggen van een valse verklaring nadat iemand de eed of belofte heeft afgelegd om de waarheid te spreken. Het gaat om situaties waarin iemand bewust liegt terwijl hij of zij onder ede staat. De kern van meineed bestaat uit drie elementen:
- Een verklaring onder ede of belofte: de persoon moet de eed of belofte hebben afgelegd
- De verklaring is vals: wat wordt verklaard is niet waar
- Opzet: de persoon wist dat de verklaring niet waar was op het moment dat hij of zij deze aflegde
Wie kan meineed plegen?
Meineed kan worden gepleegd door personen die onder ede of belofte een verklaring afleggen:
- Getuigen: personen die als getuige worden gehoord in een rechtszaak of bij de rechter-commissaris
- Deskundigen: experts die onder ede een deskundig oordeel geven
- Tolken en vertalers: die zweren of beloven hun taak getrouw te vervullen
Let op: een verdachte in een strafzaak kan géén meineed plegen. De verdachte hoeft namelijk geen eed af te leggen en heeft het recht om te zwijgen of zelfs onware verklaringen af te leggen. Dit vloeit voort uit het nemo tenetur-beginsel: niemand is verplicht om mee te werken aan zijn eigen veroordeling.
Wanneer is er sprake van meineed?
Bij de rechtbank
De meest voorkomende situatie is een getuige die onder ede liegt tijdens een zitting bij de rechtbank of het gerechtshof. Voordat een getuige wordt gehoord, legt hij of zij de eed of belofte af. Als de getuige vervolgens bewust onwaarheden vertelt, is dat meineed.
Bij de rechter-commissaris
Getuigen die worden gehoord door de rechter-commissaris in het kader van een voorlopig getuigenverhoor of een strafrechtelijk onderzoek staan eveneens onder ede.
Bij een notaris
Bij het opmaken van bepaalde notariële akten kan een persoon een verklaring onder ede afleggen. Een valse verklaring in die context kan ook als meineed worden aangemerkt.
Geen meineed bij de politie
Een verklaring bij de politie wordt niet onder ede afgelegd. Liegen tegen de politie is daarom geen meineed, hoewel het onder omstandigheden wel strafbaar kan zijn als het opzettelijk doen van een valse aangifte (artikel 188 Sr).
Straffen voor meineed
Meineed wordt zwaar bestraft vanwege de ernstige gevolgen voor de rechtspleging:
- Maximale straf: 6 jaar gevangenisstraf (artikel 207 lid 1 Sr)
- Verzwaarde straf: als de meineed wordt gepleegd in een strafzaak ten nadele van de verdachte, kan de straf worden verhoogd tot het maximum van de straf die op het ten laste gelegde feit staat (artikel 207 lid 2 Sr)
In de praktijk worden straffen opgelegd variërend van een voorwaardelijke gevangenisstraf tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, afhankelijk van de ernst en de gevolgen van de valse verklaring.
Bewijs van meineed
Het bewijzen van meineed is in de praktijk lastig. Het Openbaar Ministerie moet aantonen dat:
- De verklaring objectief onwaar is
- De getuige wist dat de verklaring onwaar was (opzet)
- De verklaring onder ede of belofte is afgelegd
Vaak is het moeilijk om aan te tonen dat een getuige bewust heeft gelogen en niet gewoon een vergissing heeft gemaakt of een andere herinnering had aan de feiten.
Gevolgen van meineed
Naast de strafrechtelijke gevolgen kan meineed ook andere gevolgen hebben:
- Herziening van een vonnis: als een veroordeling mede gebaseerd was op een meinedige verklaring, kan het vonnis worden herzien
- Civielrechtelijke aansprakelijkheid: de benadeelde partij kan schadevergoeding vorderen van de meinedige getuige
- Tuchtrechtelijke gevolgen: voor beroepsbeoefenaren (artsen, advocaten) kan meineed leiden tot tuchtrechtelijke maatregelen
- Strafblad: een veroordeling voor meineed wordt geregistreerd en kan gevolgen hebben voor het verkrijgen van een VOG
Verschil met verwante delicten
| Delict | Omschrijving | Maximale straf |
|---|---|---|
| Meineed (art. 207 Sr) | Valse verklaring onder ede | 6 jaar |
| Valse aangifte (art. 188 Sr) | Opzettelijk valse aangifte doen bij politie | 1 jaar |
| Valsheid in geschrift (art. 225 Sr) | Een geschrift vervalsen | 6 jaar |
Veelgestelde vragen
Kan een verdachte meineed plegen?
Nee, een verdachte in een strafzaak legt geen eed af en heeft het recht te zwijgen of zelfs onware verklaringen af te leggen. Alleen getuigen, deskundigen en tolken die onder ede staan kunnen meineed plegen.
Is liegen tegen de politie strafbaar?
Liegen tijdens een politieverhoor is op zichzelf niet strafbaar als meineed, omdat er geen eed wordt afgelegd. Wel kan het strafbaar zijn als u een valse aangifte doet of als u iemand valselijk beschuldigt (laster of smaad).
Wat moet ik doen als een getuige liegt onder ede?
Als u vermoedt dat een getuige meineed pleegt, kunt u dit melden bij uw advocaat. Uw advocaat kan de getuige confronteren met tegenstrijdigheden en kan aangifte doen van meineed bij het Openbaar Ministerie.
Verjaart meineed?
Ja, het recht tot strafvervolging van meineed verjaart na 12 jaar. Dit is de verjaringstermijn voor misdrijven waarop een maximale gevangenisstraf van 6 jaar staat.