Het principe van ne bis in idem staat voor het verbod om iemand meerdere keren te vervolgen of te straffen voor dezelfde overtreding. Dit belangrijke rechtsbeginsel biedt bescherming tegen herhaalde juridische procedures na een definitieve uitspraak, zoals vrijspraak of veroordeling.
Betekenis van ne bis in idem
De term betekent letterlijk 'niet tweemaal voor hetzelfde'. Dit beginsel, vastgelegd in artikel 68 van het Wetboek van Strafrecht en artikel 4 van Protocol 7 van het EVRM, zorgt ervoor dat een persoon niet opnieuw kan worden berecht voor een zaak die al onherroepelijk is afgerond.
Wanneer is dit principe van toepassing?
Het ne bis in idem-beginsel is van kracht onder de volgende voorwaarden:
- Er is een definitieve uitspraak gedaan (vrijspraak, veroordeling of ontslag van vervolging).
- Het betreft exact dezelfde gebeurtenis (zelfde moment, locatie en handeling).
- Het gaat om dezelfde persoon als verdachte.
Wat wordt verstaan onder 'dezelfde gebeurtenis'?
Het gaat om de kern van de feiten: als de gebeurtenissen in wezen identiek zijn, geldt het beginsel. Bijvoorbeeld, een verkeersincident kan niet eerst als overtreding en later als misdrijf worden vervolgd als het om dezelfde actie gaat.
Uitzonderingen op het beginsel
In sommige gevallen geldt ne bis in idem niet, zoals:
- Herziening van een zaak bij ontdekte fraude in de oorspronkelijke procedure.
- Het opduiken van nieuwe, cruciale informatie die eerder onbekend was.
- Als de eerdere procedure geen formele vervolging inhield.
Strafbeschikking en ne bis in idem
Een strafbeschikking door het Openbaar Ministerie activeert ook dit beginsel. Na acceptatie van de beschikking kan de zaak niet opnieuw worden opgepakt, tenzij er verzet wordt aangetekend.
Grensoverschrijdende toepassing
Binnen de Europese Unie is ne bis in idem ook van toepassing over de grenzen heen, dankzij het Schengen-verdrag. Een vrijspraak in bijvoorbeeld België betekent dat je in Nederland niet opnieuw vervolgd kunt worden voor dezelfde zaak.
Lokale informatie in Utrecht
Voor juridische vragen of ondersteuning in Utrecht kun je terecht bij het Juridisch Loket Utrecht, gevestigd aan de Catharijnesingel 55. Daarnaast behandelt de Rechtbank Midden-Nederland, gelegen aan het Vrouwe Justitiaplein 1, zaken waarbij dit beginsel een rol kan spelen.
Veelgestelde vragen over ne bis in idem
Kan ik opnieuw worden vervolgd na een vrijspraak?
Nee, bij een onherroepelijke vrijspraak beschermt ne bis in idem je tegen verdere vervolging voor dezelfde zaak. Dit geldt ook na een veroordeling of sepot door het OM. Uitzonderingen zijn zeldzaam, zoals bij fraude in de eerdere zaak of nieuw bewijs.
Wat als ik een strafbeschikking heb ontvangen?
Een strafbeschikking heeft dezelfde status als een rechterlijke beslissing. Zolang je geen verzet aantekent, ben je beschermd tegen verdere vervolging voor hetzelfde feit.
Geldt dit principe ook na een buitenlandse uitspraak?
Ja, binnen de EU voorkomt het Schengen-verdrag dat je in een ander EU-land wordt vervolgd na een definitieve uitspraak elders. Buiten de EU hangt dit af van lokale wetgeving.
Hoe wordt 'dezelfde gebeurtenis' bepaald?
Het moet gaan om identieke feiten: dezelfde handeling, tijd en plaats. Een kleine afwijking kan al leiden tot een andere beoordeling, tenzij de kern gelijk blijft.
Wat als er nieuw bewijs wordt gevonden?
Normaal gesproken blijft het beginsel gelden, maar bij fraude in de oorspronkelijke zaak of volledig nieuwe feiten kan een zaak soms worden heropend.