Bestuursdwang zonder voorafgaand besluit in Utrecht
Bestuursdwang zonder voorafgaand besluit is een bestuursrechtelijk middel waarmee organen zoals de Gemeente Utrecht onmiddellijk kunnen optreden tegen overtredingen, zonder eerst een officieel besluit. Dit geldt bij acute gevallen, zoals urgente situaties in de stad. Het staat in artikel 5:25 Awb en bouwt voort op spoedeisende bestuursdwang. Na ingrijpen volgt alsnog een besluit, zodat Utrechtse inwoners hun bezwaarrechten kunnen gebruiken.
Wettelijke basis
De Algemene wet bestuursrecht (Awb), afdeling 5.3, regelt bestuursdwang. Standaard vereist een besluit tot toepassing bestuursdwang (artikel 5:24 Awb) voorbereiding met hoor en wederhoor, inclusief kans op bezwaar.
Uitzonderlijk past de Gemeente Utrecht bestuursdwang zonder voorafgaand besluit toe via artikel 5:25 lid 1 Awb. Strenge voorwaarden gelden:
- Spoedeisendheid: Directe actie nodig, uitstel tot besluit onmogelijk (5:25 lid 1 onder a).
- Onbekende overtreder: Overtreder onbekend of niet te traceren (onder b).
- Onmacht overtreder: Overtreder kan niet meteen handelen (onder c).
- Geringe kosten: Lage uitgaven, doorberekend aan overtreder (onder d).
Daarna komt een nadere besluit (5:25 lid 2 Awb), gericht aan de overtreder met vermelding van kosten en gevolgen. Tegen dit besluit maak je bezwaar (artikel 6:3 Awb) bij de Rechtbank Utrecht.
Wanneer past de Gemeente Utrecht dit toe?
Toepassing beperkt zich tot crisissituaties in Utrecht. Bij spoed moet het bestuur bewijzen dat wachten onherstelbare schade veroorzaakt, zoals aan gezondheid, veiligheid of milieu in de stad. Achteraf moet het verantwoording afleggen; foutieve dwang kan door de Rechtbank Utrecht worden vernietigd.
Bij onbekende overtreders ruimt de Gemeente Utrecht bijvoorbeeld direct een illegale vuilstort op en spoort later de dader op. Bij kleine ingrepen, zoals verwijderen van flyers op Utrechtse straatlantaarns, is geen voorbesluit nodig.
Verschil met bestuursdwang met voorafgaand besluit
Hieronder een overzicht van de verschillen:
| Aspect | Met voorafgaand besluit (art. 5:24 Awb) | Zonder voorafgaand besluit (art. 5:25 Awb) |
|---|---|---|
| Toepassing | Alleen na formeel besluit | Direct, achteraf besluit |
| Voorwaarden | Geen spoed vereist | Spoed, onbekend, onmacht of geringe kosten |
| Hoor en wederhoor | Ja, voor besluit | Nee vooraf, wel achteraf |
| Bezwaarmogelijkheid | Voorafgaand voorlopige voorziening | Tegen nadere besluit |
| Kostenverhaal | Ja, in besluit | Ja, achteraf vastgesteld |
Zonder voorbesluit heb je minder directe bescherming, maar de Awb waarborgt dit via het nadere besluit.
Praktijkvoorbeelden in Utrecht
Voorbeeld 1: Spoedeisende situatie. Iemand dumpt asbest in het Utrechtse Zuilenbos. De Gemeente Utrecht ruimt direct op tegen gevaar voor wandelaars. Later een besluit met kosten (€5.000) aan de overtreder.
Voorbeeld 2: Onbekende overtreder. Wildplakposters op borden rond de Utrechtse Neude. Gemeente verwijdert ze meteen; plakker onbekend. Bij identificatie via camerabeelden volgt een boetebesluit.
Voorbeeld 3: Geringe kosten. Een kraam op de Utrechtse Vredenburgmarkt staat te lang. Handhaving sleept weg (kosten €150), met achteraf factuur.
Deze Utrechtse gevallen tonen de effectiviteit van bestuursdwang zonder voorafgaand besluit, met behoud van rechten.
Rechten en plichten als Utrechter
Rechten:
- Informatie: Directe melding van dwang en nader besluit (5:25 lid 2 Awb).
- Bezwaar en beroep: Binnen 6 weken tegen nadere besluit (art. 6:7 Awb) bij Rechtbank Utrecht. Vraag voorlopige voorziening aan. Neem contact op met Het Juridisch Loket Utrecht voor advies.
- Kostenbetwisting: Bewijs onschuld of onterechte dwang.
Plichten:
- Direct handelen om dwang te vermijden.
- Kosten betalen, tenzij onterecht.
- Meewerken aan identificatie.
Bij onrechtmatige dwang eis je schadevergoeding (art. 8:88 Awb) via de Rechtbank Utrecht.
Veelgestelde vragen
Kan ik in Utrecht voorkomen dat bestuursdwang zonder besluit wordt toegepast?
Ja, door snel zelf op te treden. Volg handhavingsinstructies en vraag uitstel. Bij echte spoed in Utrecht is dit lastig.
Wat als ik de kosten in Utrecht niet eens ben?
Maak bezwaar tegen het nadere besluit bij de Rechtbank Utrecht. Lever bewijs zoals foto's. Het Juridisch Loket Utrecht helpt gratis. Rechter toetst streng.
Moet de Gemeente Utrecht altijd een nadere besluit sturen?
Ja, zo snel mogelijk. Bij uitblijven: spoor aan of stap naar de rechter voor nietigheid.