Ne bis in idem ilkesi, bir kişinin aynı ihlal için birden fazla kez kovuşturulmasını veya cezalandırılmasını yasaklar. Bu önemli hukuk ilkesi, beraat veya mahkûmiyet gibi kesinleşmiş bir karardan sonra tekrarlanan hukuki işlemlere karşı koruma sağlar.
Ne bis in idem'in anlamı
Terim kelimesi kelimesine 'aynı şey için iki kez değil' anlamına gelir. Ceza Kanunu'nun 68. maddesi ve AİHS Protokol 7'nin 4. maddesinde düzenlenen bu ilke, bir kişinin halihazırda kesinleşmiş olarak sonuçlanmış bir dava için yeniden yargılanmasını engeller.
Bu ilke ne zaman uygulanır?
Ne bis in idem ilkesi aşağıdaki koşullarda geçerlidir:
- Kesinleşmiş bir karar verilmiş (beraat, mahkûmiyet veya kovuşturmanın düşmesi).
- Tam olarak aynı olay söz konusudur (aynı an, konum ve eylem).
- Şüpheli olarak aynı kişi söz konusudur.
'Aynı olay' ne anlama gelir?
Olayların özü söz konusudur: olaylar özünde aynıysa ilke uygulanır. Örneğin, bir trafik olayı önce kabahat olarak sonra suç olarak kovuşturulamaz eğer aynı eylemse.
İlkeye istisnalar
Bazı durumlarda ne bis in idem uygulanmaz, örneğin:
- Orijinal prosedürde sahtecilik keşfedildiğinde davanın yeniden görülmesi.
- Daha önce bilinmeyen yeni, kritik bilginin ortaya çıkması.
- Önceki prosedürün resmî kovuşturma içermemesi durumunda.
Cezaya ilişkin karar ve ne bis in idem
Kamu Savcılığı tarafından verilen bir cezaya ilişkin karar da bu ilkeyi harekete geçirir. Kararın kabulünden sonra dava yeniden açılamaz, veraset bildirilmedikçe.
Sınır ötesi uygulama
Avrupa Birliği içinde ne bis in idem, Schengen Sözleşmesi sayesinde sınır ötesi olarak da uygulanır. Örneğin Belçika'da verilen bir beraat, Hollanda'da aynı dava için yeniden kovuşturulmayı engeller.
Utrecht'te yerel bilgiler
Utrecht'te hukuki sorular veya destek için Catharijnesingel 55'te bulunan Utrecht Hukuk Loketi'ne başvurabilirsiniz. Ayrıca, Vrouwe Justitiaplein 1'de bulunan Orta Hollanda Bölge Mahkemesi, bu ilkenin rol oynayabileceği davaları ele alır.
Ne bis in idem hakkında sık sorulan sorular
Beraatten sonra yeniden kovuşturulabilir miyim?
Hayır, kesinleşmiş bir beraatte ne bis in idem sizi aynı dava için daha fazla kovuşturmaya karşı korur. Bu, mahkûmiyet veya Savcılık tarafından sepetten sonra da geçerlidir. İstisnalar nadirdir, örneğin önceki davada sahtecilik veya yeni delil durumunda.
Cezaya ilişkin bir karar aldıysam ne olur?
Cezaya ilişkin karar, hâkimî bir kararla aynı statüye sahiptir. Veraset bildirmedikçe, aynı fiil için daha fazla kovuşturmaya karşı korunursunuz.
Bu ilke yabancı bir karardan sonra da geçerli mi?
Evet, AB içinde Schengen Sözleşmesi, başka bir AB ülkesinde kesinleşmiş bir karardan sonra o ülkede kovuşturulmayı önler. AB dışında yerel mevzuata bağlıdır.
'Aynı olay' nasıl belirlenir?
Aynı fiiller olmalıdır: aynı eylem, zaman ve yer. Küçük bir sapma bile farklı bir değerlendirmeye yol açabilir, öz aynı kalmadıkça.
Yeni delil bulunursa ne olur?
Normalde ilke geçerlidir, ancak orijinal davada sahtecilik veya tamamen yeni fiiller durumunda dava bazen yeniden açılabilir.